ید چیست و چه کاربردهایی دارد؟

ید یکی از عناصر ضروری برای بدن انسان است و در بسیاری از فرایندهای زیستی نقش حیاتی دارد. ید برای تولید هورمون‌های تیروئیدی ضروری است که به تنظیم متابولیسم، رشد و توسعه سلول‌ها کمک می‌کنند. کمبود ید می‌تواند منجر به بیماری‌هایی مانند گواتر و کم‌کاری تیروئید شود. ید همچنین به عنوان یک ضدعفونی‌کننده قوی در تمیز کردن زخم‌ها و پیشگیری از عفونت‌های باکتریایی مورد استفاده قرار می‌گیرد. محلول‌های ید مانند پوویدون آیوداین در بیمارستان‌ها و مراکز درمانی پرکاربرد هستند. ترکیبات یددار به عنوان مواد حاجب در تصویربرداری پزشکی نیز استفاده می‌شوند و باعث بهبود وضوح تصاویر اشعه ایکس می‌شوند. ید رادیواکتیو برای درمان پرکاری تیروئید و برخی از انواع سرطان تیروئید به کار می‌رود. در موارد اضطراری هسته‌ای، مصرف ید پایدار می‌تواند از جذب ید رادیواکتیو جلوگیری کند و خطر ابتلا به سرطان تیروئید را کاهش دهد. ید در درمان برخی عفونت‌های قارچی و باکتریایی پوست و ناخن نیز کاربرد دارد. همچنین ید برای رشد طبیعی مغز و سیستم عصبی جنین ضروری است و کمبود آن در دوران بارداری می‌تواند منجر به بروز اختلالات رشدی و ذهنی در کودک شود. علاوه بر این، ید در فرمولاسیون داروها، محصولات بهداشتی و مکمل‌های غذایی نیز نقش دارد.

خواص فیزیکی ید

ید یک عنصر غیرفلزی است که به گروه هالوژن‌ها (گروه 17) در جدول تناوبی تعلق دارد. این عنصر به دلیل ویژگی‌های فیزیکی منحصر به فرد خود در میان هالوژن‌ها متمایز است. ید به صورت جامد به رنگ خاکستری تیره تا سیاه مایل به بنفش است و دارای درخشندگی فلزی می‌باشد. این عنصر به‌راحتی در هنگام گرم شدن به گازی به رنگ بنفش تصعید می‌شود.

 

 

 

 

 

 

ید هرگز در طبیعت بدون ترکیب یافت نمی شود و به اندازه کافی برای تشکیل مواد معدنی مستقل غلیظ نمی شود. اولین پتانسیل یونیزاسیون اتم ید به طور قابل توجهی کوچک است بنابراین ید به طور مستقیم با بسیاری از عناصر ترکیب می شود و یدید می سازد.

برخی مشخصات فنی و شیمیایی ید در جدول زیر آورده شده است

53 عدد اتمی
I نماد عنصر
برنارد کورتوا در سال ۱۸۱۱ مکتشف
126.9 وزن اتمی
4.93g/cm³ (20℃) چگالی
113.6℃ نقطه ذوب
184.4℃ نقطه جوش
[ Kr ] 4d 10 5s 2 5p 5 آرایش الکترونی
جامد فاز در شرایط استاندارد (STP)

کاربرد های ید

بطور کلی در صنایع غذایی (افزودنی نمک، پایدار کننده مواد غذایی و خوراک دام)، صنایع دارویی (ضدعفونی‌ کننده‌ها، ماده کنتراست اشعه ایکس و قرص های ید)، صنایع شیمیایی (به عنوان کاتالیزور در تولید اسید استیک و پلیمرها، در تولید فلزات با خلوص بالا، کود های شیمیایی و سایر ترکیبات یددار)، صنایع الکترونیک (در ساخت LED و LCD،) و … کاربرد دارد.

ماده کنتراست اشعه ایکس

ید توانایی بالایی در جذب اشعه ایکس دارد. با بهره‌گیری از این ویژگی، مواد حاجب مبتنی بر ید به‌صورت وریدی برای بهبود و افزایش وضوح عکس‌های اشعه ایکس و سی تی (مانند سی تی اسکن ریه) استفاده می‌شوند.

مواد ضد عفونی کننده و ضد میکروبی

ید به دلیل خاصیت ذاتی ضد میکروبی خود در ضدعفونی‌کننده‌ها و عوامل ضد میکروبی استفاده می‌شود. بتادین یک ضد عفونی کننده قوی از گروه یدوفورها است و در کمک های اولیه استفاده می شود. به دلیل جذب آرام ید
از طریق بافت نرم، اثرات ضد عفونی کننده ماندگارتری از خود نشان می دهد و برای جراحی های طولانی تر نیز گزینه مناسبی می باشد.

تنتور ید یکی دیگر از ضدعفونی کننده هاست که کاربرد های بیمارستانی و مصارف پزشکی دارد.

 

 

 

 

 

ترکیب افزودنی به مواد غذایی و نمک

ید جزء اصلی هورمون تیروئید است که متابولیسم بدن را تنظیم و تقویت می‌کند. این عنصر برای رشد موجودات زنده ضروری است. ید متابولیسم چربی‌ها، قندها و پروتئین‌ها را افزایش داده و چربی بدن را می‌سوزاند و به همین دلیل به پیشگیری از چاقی نیز کمک می‌کند. اگر مصرف ید کافی نباشد، اختلالات ناشی از کمبود ید رخ می‌دهد که منجر به نارسایی‌هایی مانند رشد ناکافی می‌شود. به‌منظور پیشگیری از چنین بیماری‌هایی، ید به خوراک دام و نمک اضافه می‌شود.