فرآوری ید در شرکت کانسار خزر فرآیندی دقیق و فناورانه است که طی چند مرحله کلیدی، این عنصر حیاتی را از شورابههای معدنی استحصال و به محصولات باکیفیت تبدیل میکند. مراحل اصلی به شرح زیر است:
۱. استخراج شورابه
- منبع: پمپاژ شورابههای غنی از ید از عمق ۸۰۰ تا ۱۲۰۰ متری زمین در حاشیه دریای خزر.
- ترکیب شورابه: حاوی ۵۰-۱۰۰ ppm ید، همراه با نمکهای سدیم، پتاسیم و منیزیم.
۲. پیشتغلیظ (تبخیر خورشیدی)
- انتقال شورابه به حوضچههای تبخیر گسترده
- کاهش حجم آب تا ۹۰% با استفاده از انرژی خورشیدی
- رسیدن به غلظت ید تا ۵۰۰ ppm
۳. اکسیداسیون و جداسازی ید
- واکنش شیمیایی: تزریق گاز کلر به شورابه تغلیظشده برای اکسیداسیون یدید به ید مولکولی (I₂): 2I−+Cl2→I2+2Cl−2I^- + Cl_2 \rightarrow I_2 + 2Cl^-
- استخراج ید: ید آزادشده بهصورت کریستالهای جامد یا بخار بنفش جمعآوری میشود.
۴. خالصسازی
- فیلتراسیون کربن فعال: جذب ناخالصیهای آلی توسط کربن
- تقطیر: تبخیر و چگالش مجدد برای دستیابی به خلوص ۹۹٫۹%
- کنترل کیفیت: آنالیز نمونهها مطابق استاندارد USP/EP
۵. تولید محصولات نهایی
شرکت کانسار خزر ید خالص را در دو فرم اصلی عرضه میکند:
الف) ید گرانول (ذوبشده)
- فرآیند: ذوب ید خالص در دمای ۱۱۳°C و خنکسازی سریع برای تشکیل دانههای نامنظم
- ویژگیها:
- اندازه دانه: <۵ میلیمتر
- بستهبندی: کیسههای ۲۵ و ۵۰ کیلوگرمی
- کاربرد: صنایع شیمیایی و پتروشیمی
ب) ید تصعیدشده
- فرآیند: گرمایش ید جامد تا تصعید (تبدیل مستقیم به گاز) و تبلور مجدد
- ویژگیها:
- بلورهای ریز با اندازه <۲ میلیمتر
- خلوص: ≥۹۹٫۵%
- کاربرد: صنایع دارویی و الکترونیک
۶. مدیریت پسماند و بازیافت
- بازیافت کلر: استفاده مجدد از گاز کلر در چرخه تولید
- تصفیه پساب: خنثیسازی اسیدها و حذف فلزات سنگین
- بازسازی حوضچهها: کاشت گیاهان نمکدوست برای احیای اکوسیستم
استانداردهای بینالمللی
- USP ۴۳: استاندارد دارویی برای ید خالص
- ISO 9001: مدیریت کیفیت فرآیندها
- ISO 14001: مدیریت زیستمحیطی
کاربردهای محصولات
| محصول | صنایع هدف | مثال کاربردی |
|---|---|---|
| ید گرانول | پتروشیمی، رنگسازی | تولید پلیمرهای یددار |
| ید تصعیدشده | داروسازی، الکترونیک | ساخت بتادین، LCD |
| شورابه فرآوریشده | کشاورزی | تولید کودهای مایع |
کانسار خزر با بهرهگیری از فناوریهای روز و رعایت اصول پایداری، نهتنها ایران را از واردات ید بینیاز کرده، بلکه با صادرات به ۱۵ کشور، جایگاه پنجم تولید جهانی را تثبیت نموده است.